Vanaf augustus 2024 zijn er muskuseenden aanwezig bij/op de begraafplaats Jaffa. In het begin waren het er vier of vijf, misschien wel zes, die vooral aan de noordkant in of langs de singel te vinden waren. Vanaf november zag ik er nog drie, waarschijnlijk steeds dezelfde (2 zwartwit, 1 bruinwit), meestal in/bij het water langs de Christiaan Huygensweg (Fig. 1). Ze zijn niet schuw, komen naar je toe als je blijft staan, naar ze kijkt of een foto maakt. In 2025 kwam ik ze elke keer tegen bij mijn broedvogeltellingen (BMP), en dan was het de vraag: tellen of niet tellen? Sovon raadde me aan om het toch maar te doen: zeker zijn over niet-broeden is lastig.

Twijfel bleef omdat ik ging vermoeden dat het alleen vrouwen (♀) waren, want ze waren vrij klein, hadden geen wratten rond de ogen en snavelbasis en konden goed vliegen; een man (♂) zou dubbel zo groot/zwaar moeten zijn, niet of nauwelijks kunnen vliegen en opvallende rode wratten bij ogen en snavel hebben. Na weer een telseizoen vol muskuseenden (maart-juni 2026), constateerde ik in juli verdacht broedgedrag: in een holte op ruim vier meter hoogte in een treurwilg bleek tenminste vanaf 23 juli een muskuseend te huizen. Elke dag er even langs, meestal zag je niets, maar soms vloog/klom die er verrassend snel in of uit (Fig. 2). Dus toen wat nadrukkelijker de vraag: broedt die wel, of doet tie het niet? En: zou er dan toch een man in het spel zijn?

Nieuwsgierig geworden naar een man, ben ik op 27 juli 2026 naar de Buitenhof gefietst, want daar bleek een duidelijke man aanwezig te zijn (Waarneming.nl). Van 12 december 2024 tot 6 mei 2026 waren er 15 meldingen, waarvan 11 met één of meer foto’s, de meeste van een man, enkele van een vrouw, één van een man en een vrouw. Het totaal aantal varieerde van 1 tot 5.

Ik hoefde niet lang te zoeken: in de berm van het water langs de Glenn Millerstraat werden door enkele bewoners een paar stadsduiven en twee ♀muskuseenden met pullen gevoerd. Een korte wandeling met hen in de directe omgeving leverde 25 muskuseenden op: één man (Fig. 3), een vrouw zonder pullen (Fig. 4), een vrouw met 12 pullen (Fig. 5) en een vrouw met 9 pullen (Fig. 6). Die ene man was een hele duidelijke: groot, zwaarlijvig waggelend en met een kop vol rode wratten. Hij liep achter een nijlgans (♀?) aan en had geen bemoeienis met de andere muskuseenden.

Info van de bewoners (Dylan & Zoila) bracht zijn vroegere daden aan het licht: zo’n drie jaar geleden kwamen er twee aanlopen, die man en een vrouw. Na verloop van tijd hadden die 12 kleintjes, waarvan er nu nog drie in leven zijn. Deze drie (♀) kregen dit jaar ook weer kleintjes. Van de eerste dochter is er van de vijf geen een overgebleven. Van de tweede zijn er van de vijf nu nog drie in leven, maar deze zijn geadopteerd door de derde dochter. Deze had er al 11, waarvan er zes nog in leven zijn. Die heeft er nu dus negen (de drie geadopteerde zijn wat groter/ouder). De tweede dochter heeft sinds kort een nieuw nest; waarschijnlijk was de broedtijd er de oorzaak van dat zij het eerdere nest niet verder verzorgde.

Zo trof ik de familie op 27 juli aan. Van de vrouw zonder pullen is het niet duidelijk of het de oorspronkelijke vrouw was of de dochter waarvan geen van de vijf kleintjes het gered heeft. En het kan eigenlijk niet missen: de man is ook de vader van al die pullen, een echte aartsvader, die keer op keer voor uitbreiding van de groep zorgde. Op 6 augustus was er slecht nieuws. Dylan: de mamma met de 12 kleintjes is vanmorgen aangevallen door een hele horde meeuwen. We kunnen de mamma niet meer vinden en er is één kleintje dat eenzaam rondzwemt, helaas laat het zich niet vangen om hem/haar over te dragen aan de dierenambulance. Op 12 augustus iets positiever nieuws: we hebben van de 12 kleintjes er 5 kunnen redden en naar de dierenambulance gebracht . Waar de moeder met de 7 andere is weet niemand.

Terug naar Jaffa. Ik kan er nu wel van uitgaan dat alle drie de muskuseenden daar vrouwen zijn, waarvan er één mogelijk zit te broeden (op 6 en 12 augustus nog gezien in/bij de treurwilg, Fig. 7, 8). Als dat zo is, kunnen we dan, ook al is er geen man in de buurt, spreken van een territorium? Zou die vrouw ergens in juli een retourvlucht Buitenhof genomen hebben? Muskuseenden broedden vrij lang, zo’n 38 dagen. Afwachten, ik laat me verrassen. Wordt vervolgd.

Met dank aan Dylan van der Sman & Zoila Rodriguez Gonzalez voor diverse info en hun zorg voor de muskuseenden in de Buitenhof.

Onderstaand bericht ontvingen we van de SOVON districtscoördinator van de regio Zuid-Holland noord.

Beste leden van VWG Delft,

In 2026-2030 organiseert Sovon een landelijk atlasproject om alle vogelpopulaties in Nederland opnieuw in kaart te brengen. 

Hendrik Jan van Dijk en ik zijn als algemeen districtscoördinator (ADC) voor deze atlas actief in Zuid-Holland noord en eerste aanspreekpunt voor de atlastellingen in deze regio. Veel vogelaars zijn aangesloten bij jullie vogelwerkgroep. We hopen dat jullie als vogelwerkgroep willen helpen bij de tellingen voor de Vogelatlas. 

Sovon zal op 11 september de tellers van de vorige atlas aanschrijven met de vraag of zij de atlasblok(ken) die ze in 2012-15 telden, opnieuw willen gaan tellen. De vorige tellers krijgen dus voorrang bij het claimen van hun vorige blok(ken). De tellers van toen van VWG Delft hebben inmiddels al een mail van mij ontvangen. Vanaf 1 oktober zijn de aanmeldingen voor de atlasblokken open voor iedereen.

Nederland is verdeeld in atlasblokken van 5 x 5 km. Elk blok telt 25 kilometerhokken. Slechts 8 hokken uit een atlasblok van 25 hokken hoeven geteld te worden (het Gouden Grid). Per atlasblok wordt er geïnventariseerd op broedvogels en wintergasten. Nieuw zijn de maandelijkse tellingen. 

Zie voor meer uitleg: https://sovon.nl/tellen/telprojecten/vogelatlas

Je hoeft een blok niet in je eentje te doen. Je kunt taken delen met medetellers en niet alle onderdelen hoeven in één jaar. De tellingen starten op 1 december 2026 en kunnen gedaan worden tot 30 november 2030. Wie wil kan de tellingen nog op papier inleveren. Maar de verwachting is dat de meeste tellers digitaal in gaan voeren en uploaden. Wil je alvast kennis maken en oefenen met de digitale invoer? Kijk dan naar telproject LiveAtlas op: https://www.sovon.nl/tellen/telprojecten/liveatlas. De lay-out van LiveAtlas zal nagenoeg hetzelfde zijn als die voor de komende atlastellingen. 

De resultaten van de Vogelatlas zijn uiteindelijk ook op het niveau van het VWG-werkgebied in te zien. Een atlasproject kan een leuke aanleiding zijn om als werkgroep een eigen vogelinventaris (avifauna) te maken op basis van de atlastellingen.

Voor vragen en opmerkingen kan je mailen naar vogelatlas@sovon.nl. Bij de tellers van de vorige atlas is al een regionaal mailadres bekend waarop je mij en Hendrik Jan direct kunt mailen.

Hartelijke groet,

Rob Berkelder ADC Zuid-Holland noord