Home » Actviteiten » Lezingen » Waar komt die vogelnaam vandaan ?

Aanmelden voor de nieuwsbrief

Wilt u niets missen, abonneer u dan op de nieuwsbrief.

Volg ons op Facebook

Onze sponsors

Waar komt die vogelnaam vandaan ?

Aleida van den AkkerImpressie van de Lezing van Toine Andernach op donderdag 11 maart.

Er waren ruim 260 deelnemers die de lezing van Toine Andernach via internet op deze zeer winderige avond hebben gevolgd.

Toine raakte geïnteresseerd in vogelnamen nadat hij tijdens zijn excursies met de Vogelwacht Delft regelmatig in discussie raakte over de soms gekke vogelnamen. Hij ging zich erin verdiepen, hij had immers niet voor niets een taalkundige achtergrond. En dat vond hij zo leuk, dat er een heel boekje van gemaakt kon worden. Baardman&boterkontje. Half februari 2021 is het verschenen en deze avond vertelde hij erover.

Hij ontdekte dat sommige vogelnamen wel heel erg oud zijn en afstammen van Germaanse woorden van wel 1000 jaar voor Chr. Bijvoorbeeld de smient en de sperwer. Een ander voorbeeld daarvan is de leeuwerik. In het Germaans was dat: ‘lawairikon’, wat zoveel betekende als ‘ klinken, geluid maken’ (Zelf voeg ik daar, geheel op eigen verantwoordelijkheid, aan toe: ‘ lawaaimaker’ omdat dat zo lekker klinkt). Het verwijst naar het gedrag van het vogeltje. En dat is meteen één van de aspecten waarop vogelnamen gebaseerd kunnen zijn.

Er zijn namelijk een heleboel aspecten waarop de vogelnamen gebaseerd kunnen zijn, zie hieronder met daarbij één van de voorbeelden die Toine gaf.

Aspect Voorbeeld
Leefgebied of nestelplaats
Gedrag
Uiterlijk (fysiek)
Uiterlijk (heeft iets van mens of andere vogel)
Voedsel:
Klanknabootsing
Weer
Jaargetijde
Naam van de ontdekker
Geografische herkomst
bosuil, buidelmees
boomkruiper
blauwborst
brilduiker
notenkraker, bijeneter
koekoek, hop
regenwulp
zomertaling
Cetti’s zanger
Nijlgans

Ook in andere talen hebben vogels namen die op deze aspecten zijn gebaseerd. Dat hoeven niet per se dezelfde aspecten te zijn. Uit het publiek komt de aanvulling: steenloper heet in het Engels Turn Stone (dus geen loper maar een omkeerder). De hop is de enige vogel die in alle talen de klanknabootsing als grond voor zijn naam heeft.

De naam leeuwerik is al die honderden jaren min of meer gelijk gebleven. Soms veranderen ze ook, bijvoorbeeld de rietgors, die heette vroeger Sloot-musch. Tja, hij heeft wel wat weg van een mus, maar het is echt geen mus maar wel een gors. Daarom is ‘ rietgors’, een gors in het riet, wel een betere naam. Soms is er aan een naam echt geen touw vast te knopen. Bijvoorbeeld de klapekster. Deze vogel klapt niet en is echt geen ekster. Hoe die aan zijn naam gekomen is?

Het komt ook voor dat in één vogelnaam een paar aspecten gecombineerd worden. Toine heeft een ultieme naam verzonnen (verwijzend naar dat andere boekje…):

Kleine Temminck’s Zuid-Atlantische zwartpootzomerstormzeevisfluiter

Huug, de zoon van een van de organisatoren van de lezing, heeft dat geïnspireerd tot een mooie tekening van dit vogeltje.

[zie ook : tekening Huug]

Naar aanleiding van een vraag uit het publiek naar wat Toine zelf de leukste naam vond, antwoordde hij: de ooievaar. Dat betekent ‘ schatdrager’ en brenger van het goede nieuws. En dat is toch een hele mooie naam!

En hoe zit het nou met die boterkontjes uit de titel van het boek van Toine? Weinig vogelaars zullen die naam kennen. Het blijkt een benaming te zijn voor drie vogels: De kievit, de wintertaling en de pijlstaart. Deze drie vogels hebben alle een zachtgeel kontje. Vandaar.

Nieuwsgierig geworden naar het boekje ‘Baardman & boterkontje’ van Toine Andernach? Het is te bestellen via de volgende link http://tinyurl.com/baardmanenboterkontje.

Deze pagina is 51 keer bezocht
Naar Geluiden

Bijzondere waarnemingen in regio

Activiteiten

nov
4
do
19:30 Cursus Vogels Kijken 2021
Cursus Vogels Kijken 2021
nov 4 @ 19:30 – 22:00
In november 2021 organiseert de Vogelwacht Delft en omstreken weer een cursus “Vogels kijken voor beginners”. Tijdens deze cursus wordt volop aandacht besteed aan het herkennen en op naam brengen van vogels. Eén avond is … Lees verder
nov
6
za
08:00 Excursie: Oude land van Strijen...
Excursie: Oude land van Strijen...
nov 6 @ 08:00 – 16:00
Zaterdag 6 november, Oude land van Strijen/Korendijkse Slikken, auto- excursie Start Korftlaan tegenover de Papaver om 8.00 uur Kosten € 0,07 per kilometer Informatie en aanmelden op donderdagavond 4 november tussen 19.00 uur en 21.00 … Lees verder
nov
11
do
19:30 Cursus Vogels Kijken 2021
Cursus Vogels Kijken 2021
nov 11 @ 19:30 – 22:00
In november 2021 organiseert de Vogelwacht Delft en omstreken weer een cursus “Vogels kijken voor beginners”. Tijdens deze cursus wordt volop aandacht besteed aan het herkennen en op naam brengen van vogels. Eén avond is … Lees verder
20:00 Lezing: Groenzoom (bij Pijnacker)
Lezing: Groenzoom (bij Pijnacker)
nov 11 @ 20:00 – 21:00
In 2010 werd begonnen met het omvormen van een agrarisch landschap met verspreid staande kassen naar een natuur- en recreatiegebied: De Groenzoom. Het is 560 hectare groot en verbindt Midden Delfland (Ackersdijkse Plassen) met het … Lees verder
nov
18
do
19:30 Cursus Vogels Kijken 2021
Cursus Vogels Kijken 2021
nov 18 @ 19:30 – 22:00
In november 2021 organiseert de Vogelwacht Delft en omstreken weer een cursus “Vogels kijken voor beginners”. Tijdens deze cursus wordt volop aandacht besteed aan het herkennen en op naam brengen van vogels. Eén avond is … Lees verder