Home » Vogels » Hoe komt de vogel aan zijn naam? » Hoe komt de fuut aan zijn naam?

Aanmelden voor de nieuwsbrief

Wilt u niets missen, abonneer u dan op de nieuwsbrief.

Volg ons op Facebook

Onze sponsors

Hoe komt de fuut aan zijn naam?

Toine Andernacht

Als taalkundige ben ik geïnteresseerd in alles wat met taal te maken heeft. In combinatie met mijn fascinatie voor vogels heeft dat geleid tot de aanschaf van verschillende woordenboeken met vogelnamen en Nederlandsche Vogelen waarin vogels tussen 1770 en 1829 rijkelijk zijn beschreven en geïllustreerd. En dat levert al bladerend allerlei leuke observaties op.

Veel vogelnamen zijn afgeleid van het geluid dat die vogel maakt. Koekoek, oehoe en tjiftjaf zijn daar bekende voorbeelden van: de naam is een fonetische nabootsing of suggestie van het geluid. Dit soort vogelnamen zijn (zuivere) onomatopeeën. Er zijn ook half-onomatopeeën zoals schreeuwarend en korhoen. In deze namen wordt alleen verwezen naar een geluid en wordt het geluid zelf niet nagebootst.

Bij sommige vogelnamen is het wat minder duidelijk of er sprake is van een onomatopee. Hoe zit dat eigenlijk met fuut?

Lang heeft men gedacht dat fuut inderdaad een klanknabootsing was, maar dat is niet waarschijnlijk: alleen het bedelend gepiep van de jongen komt bij zo’n soort geluid in de buurt.

Klaas Eigenhuis beargumenteert in zijn omvangrijke en gedegen Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen dat het logischer is dat fuut, via foet, ontstaan is uit zijn vroegere naam aarsvoet. Deze naam verwijst naar de ver naar achter staande poten van fuutachtigen waardoor het lijkt alsof de poten uit de billen steken. Ook zijn wetenschappelijke genusnaam Podiceps heeft indirect dezelfde betekenis: het is een gewijzigde versie van Podicipes (aarspoot of aarsvoet).

Taalkundig is de evolutie van aarsvoet naar fuut ook te verklaren: de v van voet wordt uitgesproken als een f na de s van aars. Daarna is aars weggevallen, waardoor het korter en waarschijnlijk ook netter werd, en bleef foet over. En de overgang van foet naar fuut kan door een klankwet worden verklaard waarin een oe een uu (en uiteindelijk een ui) wordt, zoals ook in hoes -> huus -> huis.

Overigens werd de fuut vroeger ook PronkvogelKeizer en Bonte Visscher genoemd, waarmee zijn statige en kleurrijke karakter werd benadrukt. Dat klonk toch wat complimenteuzer dan aarsvoet….

Toine Andernach

Gebruikte bronnen:
Blok, H., ter Stege, H. (2008). De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis. Leidschendam/Waalre: in eigen beheer.
Eigenhuis, K.J. (2004). Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen. Amsterdam: Stichting Dutch Birding Association.
Nozeman, C. & Sepp, C. (Herdruk 2015). Nederlandsche Vogelen 1770-1829. Tielt, België: Lannoo, Den Haag: KB.
Svensson, L. & Grant, P. J. (2016). ANWB Vogelgids van Europa. Utrecht/Antwerpen: Kosmos Uitgevers.

 

Deze pagina is 17 keer bezocht

Naar Geluiden

Bijzondere waarnemingen in regio

Activiteiten

mrt
23
za
07:00 Voorjaarswandeling Delftse Hout
Voorjaarswandeling Delftse Hout
mrt 23 @ 07:00 – 10:00
Data: 23 maart, 30 maart, 6, 13, 20, 27 april, 07.00 uur Aanmelden: is niet nodig. Start: Korftlaan tegenover de Papaver Met de komst van de lente worden er in Delftste Hout zes wandelingen georganiseerd … Lees verder
08:00 Kennemerduinen
Kennemerduinen
mrt 23 @ 08:00 – 16:00
Het strand, de haven (met de sluizen) en de pier van IJmuiden vormen een mooie plek aan de kust om deze tijd van het jaar zeevogels en trekvogels te spotten. Soms zijn er ook bruinvissen … Lees verder
mrt
30
za
07:00 Voorjaarswandeling Delftse Hout
Voorjaarswandeling Delftse Hout
mrt 30 @ 07:00 – 10:00
Data: 23 maart, 30 maart, 6, 13, 20, 27 april, 07.00 uur Aanmelden: is niet nodig. Start: Korftlaan tegenover de Papaver Met de komst van de lente worden er in Delftste Hout zes wandelingen georganiseerd … Lees verder
apr
6
za
07:00 Voorjaarswandeling Delftse Hout
Voorjaarswandeling Delftse Hout
apr 6 @ 07:00 – 10:00
Data: 23 maart, 30 maart, 6, 13, 20, 27 april, 07.00 uur Aanmelden: is niet nodig. Start: Korftlaan tegenover de Papaver Met de komst van de lente worden er in Delftste Hout zes wandelingen georganiseerd … Lees verder
apr
7
zo
12:00 Rondje Groenzoom, fiets- , wande...
Rondje Groenzoom, fiets- , wande...
apr 7 @ 12:00 – 16:00
Let op : datum is gewijzigd! Rondje Groenzoom (fiets en wandelexcursie). Start: Korftlaan tegenover Papaver. Informatie en aanmelden op donderdag 4 april tussen 19:00 en 21:00 uur bij Peter Elfferich (015-3613259) De Groenzoom is een … Lees verder