Home » Leden » Ledenblog » Hoe komen de mezen aan hun naam?

Aanmelden voor de nieuwsbrief

Wilt u niets missen, abonneer u dan op de nieuwsbrief.

Volg ons op Facebook

Onze sponsors

Hoe komen de mezen aan hun naam?

Toine AndernachVanochtend zag ik ‘m voor ’t eerst in de Vockestaert: de buidelmees. De buidelmees is geen ‘echte’ mees (geen lid van de familie Paridae) maar werd lange tijd onder de mezen geschaard door z’n meesachtige gedrag en geluid. Hij kreeg het eerste deel van z’n naam in 1858 vanwege het mooie buidelvormige hangende nest dat ie maakt. Voor die tijd kreeg ie om die reden trouwens zijn eerste Nederlandse naam: Europisch Hangnestje.

De meeste in Nederland voorkomende mezen hebben een naam die is afgeleid van een opvallend lichaamskenmerk: de staartmees heeft een lange staart en de kuifmees een kuif. En de koolmees heeft een zwarte kop en hals die overeenkomt met de kleur van kool. Dat heeft de zwarte mees ook (vandaar dat ie zwarte mees heet :-). En om de verwarring nog groter te maken heet de zwarte mees in het Engels coal tit, dat in het Nederlands vertaald kan worden als koolmees.

Dan hebben we nog de matkop en de glanskop, die geen mezen heten maar het wel zijn. Tot de eerste helft van de 19de eeuw werden ze nog niet als aparte soort herkend en heetten ze eerst Riet-Mees (in Nederlandsche Vogelen) en later Zwartkopmees. Toen ze ieder hun eigen naam kregen werd het eerst Glanskop-Zwartkopmees en Matkop-Zwartkopmees en in de loop der tijd via matkopmees en glanskopmees dus alleen maar korter.

Van de naam pimpelmees is het allemaal nog niet zo duidelijk. Je zou door het woord pimpelpaars denken dat zijn naam ook afgeleid is van deze kleur. Maar pimpelpaars is niet de kleur van de kop van de pimpelmees. Toch wordt er door sommigen gedacht dat ’t andersom is: dat pimpelpaars afgeleid is van pimpelmees.

Maar waar komt pimpel dan vandaan? Waarschijnlijk van het Nederduitse pimpeln dat als een belletje klingelen betekent. Als dat klopt hebben we bij de pimpelmees dus voor een deel met een klanknabootsende naam te maken (een halfonomatopee).

De naam mees is trouwens afkomstig van het Oudhoogduits meisa wat ook al mees betekende. Een andere herkomst van de naam is verder niet bekend of onzeker. Mees komt al voor in Middelnederlandse teksten, zoals in het Haagse liederhandschrift uit omstreeks 1400 met het zinnetje Si hiet mi gaen vangen meesen (Zij droeg me op mezen te gaan vangen). Gelukkig vangen we ze tegenwoordig vooral in de kijker.

Toine Andernach

Gebruikte bronnen:

  • Anoniem (omstreeks 1400). Haags liederhandschrift, van https://dbnl.org/tekst/_haa002ekos01_01/_haa002ekos01_01_0107.php.
  • Blok, H., ter Stege, H. (2008). De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis. Leidschendam/Waalre: in eigen beheer.
  • Eigenhuis, K.J. (2004). Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen. Amsterdam: Stichting Dutch Birding Association.
  • Nozeman, C. & Sepp, C. (Herdruk 2015). Nederlandsche Vogelen 1770-1829. Tielt, België: Lannoo, Den Haag: KB.
  • Sijs, N. van der (samensteller) (2010). Etymologiebank, op http://etymologiebank.nl/.
  • Svensson, L. & Grant, P. J. (2016). ANWB Vogelgids van Europa. Utrecht/Antwerpen: Kosmos Uitgevers.
  • Wilms, H. (2016). Wetenschappelijke namen van de Vogels van Europa, op http://www.wnve.nl.
  • WNT (1882-1998). Woordenboek der Nederlandsche taal, op http://wnt.inl.nl/. Bewerkt door M. de Vries en L.A. te Winkel (et al.). ‘s-Gravenhage: Nijhoff.

Deze pagina is 32 keer bezocht

Naar Geluiden

Bijzondere waarnemingen in regio

Activiteiten

feb
14
do
20:00 De Oostvaardersplassen
De Oostvaardersplassen
feb 14 @ 20:00 – 22:00
Wie kent ze niet: de Oostvaardersplassen? In zuidelijk Flevoland schiep de natuur een groot moerasgebied met rietvlaktes, ruige graslanden en waterplassen. Vele vogelsoorten wisten de Oostvaardersplassen te vinden, waaronder een aantal die decennia lang als broedvogel uit Nederland … Lees verder
feb
23
za
08:00 Vogelexcursie: Kop van Noord-Hol...
Vogelexcursie: Kop van Noord-Hol...
feb 23 @ 08:00 – 17:00
Vogelexcursie: Kop van Noord-Holland, de Waddenzeekust van den Oever naar den Helder. Op de terugweg naar Delft bezoeken we de polders achter de Hondsbossche Zeewering. Het Balgzand is een natuurgebied op de wadden tussen Den … Lees verder
mrt
14
do
20:00 Insecten
Insecten
mrt 14 @ 20:00 – 22:00
Insecten zijn voor de meeste mensen een groep dieren die alle emoties op kunnen roepen van prachtig (vlinders) tot afschuwelijk (b.v. wespen). Volgens Anna Kreffer begint de bescherming van natuur bij het beschermen van insecten. Zij zal de volgende vragen … Lees verder
mrt
23
za
07:00 Voorjaarswandeling Delftse Hout
Voorjaarswandeling Delftse Hout
mrt 23 @ 07:00 – 10:00
Data: 23 maart, 30 maart, 6, 13, 20, 27 april, 07.00 uur Aanmelden: is niet nodig. Start: Korftlaan tegenover de Papaver Met de komst van de lente worden er in Delftste Hout zes wandelingen georganiseerd … Lees verder
teller