Home » Vogels » Hoe komt de vogel aan zijn naam? » Hoe komt de putter aan zijn naam?

Hoe komt de putter aan zijn naam?

Een pieper piept, een kruiper kruipt en een duiker duikt. Maar wat doet een putter dan? Een putter put. Huh? Nou ja, niet van nature maar in een kooitje en door mensen geleerd.

En daar begonnen we al heel lang geleden mee. Al sinds de Romeinen in de 1ste eeuw na Christus weten we dankzij Plinius de Oudere dat putters konden leren hun eigen water omhoog te takelen (te putten). Plinius schreef vrij vertaald:

De kleine Distelvinken doen wat men hen leert en dat niet alleen met hun stem maar ook met hun snavel en pootjes die ze in plaats van handen gebruiken.”

Putters konden in hun zogenaamde puttershuis met een klein emmertje water putten door met hun snavel aan een kettinkje te trekken en dat met hun pootjes vast te houden. Sommige huisjes hadden ook een wagentje met voer dat ze naar binnen konden trekken. Een puttershuis zag er in de 17de eeuw zo uit:

(uit Verdaasdonk, het Puttertje van Fabritius)

Sinds 1640 komt de naam putter in het Nederlands voor (en sinds 1555 onder de naam petter). Oorspronkelijk werd die naam alleen gegeven aan de gekooide putters en bleef de naam distelvink (al teruggevonden als distelvinc rond 1240) bestaan voor de in het wild levende vogels (WNT). Dus putter heeft in ieder geval een betekenis gekregen die samenhangt met zijn vaardigheid om water te putten. En in het Engels is dat trouwens nog duidelijker: daarin vinden we de volksnaam water-drawer.

Eigenhuis (2004) vraagt zich echter af of dit ook de oorspronkelijke betekenis is van zijn naam. Het gebeurt namelijk vaker dat vogelnamen ‘onder het volk’ een andere interpretatie krijgen door allerlei nieuwe ontwikkelingen of gebeurtenissen en dat de oude betekenis verwatert en uiteindelijk niet meer bekend is.

Eigenhuis denkt daarbij aan een afleiding van het Middelnederlandse puederen (wroeten) waardoor putter de betekenis van peuter(aar)tje krijgt. Een verklaring voor deze mogelijke betekenis zou dan kunnen zijn dat putters te vinden zijn op distels waarvan ze zaden proberen los te peuteren. Maar we kunnen dit niet met zekerheid zeggen.

En nu bent u vast ook benieuwd hoe ’t zit met die andere vogelnamen die eindigen op -er: als de putter put, eidt dan de eider, fraat de frater, ruit de ruiter, reigt de reiger, sperwt de sperwer, topt de topper en lijst de lijster? Vast niet, maar we zoeken ’t uit!

Toine Andernach

 

Gebruikte bronnen

Anoniem, Ruit met een geketende vogel voor een vogelhuisje, 1650-1675, gebrandschilderd glas, 11,6 x 8,4 centimeter, Rijksmuseum te Amsterdam, op: https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken/objecten?q=ruit&p=13&ps=12&st=Objects&ii=6#/BK-LXXXI-L,150.

Eigenhuis, K.J. (2004). Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen. Amsterdam: Stichting Dutch Birding Association.

Nozeman, C. & Sepp, C. (Herdruk 2015). Nederlandsche Vogelen 1770-1829. Tielt, België: Lannoo, Den Haag: KB.

Veen, P.A.F van, N. van der Sijs (1997). Etymologisch woordenboek. De herkomst van onze woorden. tweede druk, Utrecht/Antwerpen: van Dale Lexicografie, op: http://etymologiebank.nl/.

Verdaasdonk, C. (2018). Het puttertje van Carel Fabritius: functie en iconografie. Volkert Manuth Scriptie, Radboud Universiteit, Nijmegen.

Wilms, H. (2016). Wetenschappelijke namen van de Vogels van Europa, op http://www.wnve.nl.

WNT (1882-1998). Woordenboek der Nederlandsche taal. Bewerkt door M. de Vries en L.A. te Winkel (et al.). ‘s-Gravenhage: Nijhoff, op http://wnt.inl.nl/.

Koninklijke Bibliotheek

Deze pagina is 6.209 keer bezocht
Naar Geluiden

Bijzondere waarnemingen in regio

→ zie kaart

Uit het jaaroverzicht 2023

... meer informatie over het jaaroverzicht ...

Activiteiten

jun
15
za
07:00 Wandelexcursie Tanthofkade/ Abts...
Wandelexcursie Tanthofkade/ Abts...
jun 15 @ 07:00 – 12:00
Tanthofkade Zaterdag 15 juni, 7.00 uur, wandelexcursie Start Partycentrum Onder Ons (tegenover zwembad Kerkpolder) Informatie en aanmelden op donderdag 13 juni tussen 19.00 uur en 21.00 uur bij Pieter Aaldring, Tel: telefoonnr De Tanthofkade kent … Lees verder
jun
20
do
20:00 Algemene Ledenvergadering
Algemene Ledenvergadering
jun 20 @ 20:00 – 22:00
Het bestuur van de Vogelwacht Delft en Omstreken nodigt alle leden uit om de Algemene Ledenvergadering 2024 bij te wonen. De vergadering vindt plaats op donderdag 20 juni 2024 in de Natuurschuur, Linnaeuspad 3 te … Lees verder
jun
22
za
07:00 Voornes Duin, Breedewater
Voornes Duin, Breedewater
jun 22 @ 07:00 – 16:00
Voornes Duin Breedewater Zaterdag 22 juni, 7.00 uur auto-excursie Start Korftlaan tegenover de Papaver. Informatie en aanmelden op donderdag 20 juni tussen 19.00 uur en 21.00 uur bij Hans Zweekhorst, Tel: telefoonnr . Voornes Duin … Lees verder
aug
24
za
07:00 Auto-excursie Brabantse Biesbosch
Auto-excursie Brabantse Biesbosch
aug 24 @ 07:00 – 16:00
Biesbosch, zaterdag 24 augustus, auto-excursie Start: Korftlaan tegenover de Papaver om 7.00 uur Kosten € 0,07 per kilometer. Informatie en aanmelden op donderdag 22 augustus tussen 19.00 en 21.00 uur bij Hans de Winter. Telnr.: telefoonnr … Lees verder

Thank you for your upload