Home » Vogels » Hoe komt de vogel aan zijn naam? » Hoe komen de reigers aan hun naam?

Aanmelden voor de nieuwsbrief

Wilt u niets missen, abonneer u dan op de nieuwsbrief.

Volg ons op Facebook

Onze sponsors

Hoe komen de reigers aan hun naam?

Ik wil ‘t niet meteen met de pietendiscussie vergelijken maar de leden van de familie reiger hebben in de loop der tijd ook alle kleuren van de regenboog gehad.

De blauwe reiger was in de 14de eeuw oorspronkelijk gewoon een reiger en daarna lange tijd een grauwe reiger en zelfs een graauwe vischreiger. Die namen kwamen overeen met zijn daadwerkelijke kleur: grijs. En in het Engels is ie nog steeds een grey herron.

De purperreiger kwam pas in 1763 in het Nederlands om de hoek kijken onder de naam Purpere gekuifde Reiger. Maar hij werd in eerst instantie roode reiger genoemd en ook Bruin-roode reiger. In het Fries is het ook een reade reager.

In de 18de eeuw waren zilverreigers bekend onder de naam witte reiger. En alsof dat nog niet genoeg is, is de zeldzamere ralreiger in het Fries een brune reager.

Reigers spreken nogal tot de verbeelding vanwege hun omvang, voorkomen en nabijheid. Vandaar dat ze in sommige dialecten troetelnamen hebben gekregen die verwijzen naar voornamen: De blauwe reiger heet Ome Kees op Terschelling en Blauwe Jaap in West-Friesland. Daarin is ie trouwens niet uniek. De scholekster (bonte Piet), winterkoning (kleine Jan) en wielewaal (Grete van Gluurne) smaken onder andere ook dat genoegen.

Maar de blauwe reiger is vanwege ongepast gedrag in bepaalde streken ook bekend onder minder flatterende bijnamen zoals schijtreiger en krijser. Die laatste hangt samen met de betekenis van reiger zelf. De precieze herkomst is niet helemaal zeker, maar is waarschijnlijk terug te voeren tot het Protogermaanse *hraigran, dat krijsen betekent. Dat hier een klanknabootsing in het spel is, is wel waarschijnlijk.

In de Middeleeuwen maakte men zich minder druk om naamgeving. Het was veel belangrijker dat reigers lekker smaakten. Dat blijkt al uit onderstaand fragment uit Der naturen Bloeme van van Maerlant uit de 13de eeuw:

Som wit ende som van sciere wise,
Maer die sciere sijn best ter spise,
Van smaken best ende ghesont
Sommige zijn wit en sommige grauw,
maar de grauwen zijn het best te eten,
van smaak best en gezond.

En tot ver in de 18de eeuw werden in Bretagne volgens NV speciale reigernesthokken neergezet om ze te vangen:

(…) leverende hunne Jongen aldaar een voordeelig Inkomen, doordien die eetbaar zijn, en wel gemest zeer smaakelijk geacht worden.

Ze lustten dus wel pap van jonge reigers!

Toine Andernach

Gebruikte bronnen

Blok, H. & ter Stege, H. (2008). De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis. Leidschendam/Waalre: in eigen beheer.

Eigenhuis, K.J. (2004). Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen. Amsterdam: Stichting Dutch Birding Association.

Kroonen, G. (2013). Etymological Dictionary of Proto-Germanic. Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series, Volume: 11. Leiden/Boston: Brill.

Maerlant, J. van (1878). Der naturen bloeme. Ed.: Eelco Verwijs. Groningen: J.B. Wolters.
Nozeman, C. & Sepp, C. (Herdruk 2015). Nederlandsche Vogelen 1770-1829. Tielt, België: Lannoo, Den Haag: KB.

Philippa, M., F. Debrabandere, F., Quak, A., Schoonheim, N. en van der Sijs, N. (2003-2009). Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam, op http://etymologiebank.nl/.

 

Deze pagina is 539 keer bezocht
Naar Geluiden

Bijzondere waarnemingen in regio

→ zie kaart

Activiteiten

dec
11
za
08:00 Excursie: Arkemheen/Oostvaarders...
Excursie: Arkemheen/Oostvaarders...
dec 11 @ 08:00 – 16:00
Zaterdag 11 december, Arkemheen/Oostvaardersplassen, auto-excursie Start: Korftlaan tegenover de Papaver om 8.00 uur Kosten € 0,07 per kilometer Informatie en aanmelden op donderdagavond 9 december tussen 19.00 uur en 21.00 uur bij Gert van der … Lees verder
jan
13
do
20:00 Lezing: Africa Wood Grow
Lezing: Africa Wood Grow
jan 13 @ 20:00 – 21:00
Roeland Lelieveld liep in 2005 stage in Kenia. Hij zag daar de gevolgen van ontbossing, maar ook een oplossing: herbebossing! En waar anderen blijven steken in de gedachte, heeft Roeland gewoon gedaan. Met het spaargeld … Lees verder
jan
15
za
08:00 Excursie: De Kwade Hoek
Excursie: De Kwade Hoek
jan 15 @ 08:00 – 16:00
Zaterdag 15 januari 2022, De Kwade Hoek, auto-excursie Start: Korftlaan tegenover de Papaver om 8.00 uur Kosten € 0,07 per kilometer Informatie en aanmelden op donderdagavond 13 januari tussen 19.00 uur en 21.00 uur bij … Lees verder
feb
10
do
20:00 Lezing: Vogelatlas
Lezing: Vogelatlas
feb 10 @ 20:00 – 21:00
Vogels moeten zich voortdurend aanpassen, aan veranderingen in gebieden, aan andere landbouwmethoden en aan het veranderende klimaat. De Vogelatlas, die in november 2018 werd gepresenteerd, brengt de trends en ontwikkelingen van de vogelstand in beeld, … Lees verder
mrt
10
do
20:00 Lezing: Wie is de bij ?
Lezing: Wie is de bij ?
mrt 10 @ 20:00 – 21:00
door Linde Slikboer (EIS Kenniscentrum Insecten) Na de noodkreet van wetenschappers dat het niet goed gaat met bijen en andere insecten is de aandacht voor “de bij” sterk toegenomen. Helaas blijft de broodnodige kennis over … Lees verder