Aanmelden voor de nieuwsbrief

Wilt u niets missen, abonneer u dan op de nieuwsbrief.

Volg ons op Facebook

Onze sponsors

Lezing : Vogels in Midden Delfland

Op 14 november 2019 organiseren de Vogelwacht Delft e.o., het IVN Delft e.o. en Natuurlijk Delfland een lezing over de vogels van Midden Delfland. Belangstellenden worden uitgenodigd deze bij te wonen in De Papaver, Korftlaan 6, 2616 LJ Delft, de toegang is gratis. Van 20:00 tot 22:00 uur zal Michel Kuijper, voorzitter van de vogelwerkgroep Midden Delfland, vanuit zijn jarenlange ervaring vertellen over de vogels in het bijzondere gebied Midden Delfland.

Kom op tijd, want het aantal plaatsen is beperkt!

Het gebied van Midden Delfland is bijzonder, een open polderlandschap tussen de grote steden Rotterdam, Den Haag en Delft. Niet voor niets heeft het sinds november 2017 de status ‘Bijzonder provinciaal landschap’. Michel Kuijpers kent het gebied en alles wat daar leeft, heel goed. Hij is voorzitter van de Vogelwerkgroep Midden Delfland en werkt al bijna 40 jaar mee aan wintertellingen van vogels en heeft aan diverse vogel-inventarisatieprojecten meegewerkt. Hij is dé uilenexpert (samen met John Kleiweg) in het gebied. Vanuit deze kennis en ervaring kan hij heel boeiend vertellen over alle vogels die in Midden Delfland, al dan niet tijdelijk, wonen. En natuurlijk komen ook de bijzondere projecten aan de orde die sommige vogelsoorten een steuntje in de rug geven. Bijvoorbeeld over de visdieven , de oeverzwaluwen en de weidevogels. De vele mooie foto’s zullen zijn verhaal illustreren.

Hoe komt de ooievaar aan zijn naam?

Toine AndernachEen ooievaar met darmproblemen vliegt met zijn partner naar zee waar door zijn partner zout water in zijn achterwerk wordt gespoten om de boel ’s goed door te spoelen.

Althans, dat is wat Bartholomaeus Anglicus (1203-1272) beschrijft in Van den proprieteyten der dinghen. Klisma’s waren in die tijd blijkbaar niet voorbehouden aan mensen. Een mooi staaltje mantelzorg van moeder natuur.

Het toegewijde gedrag van ooievaars als jongen, partner en opvoeder, en later als vermeend babybezorger spreekt al eeuwen tot de verbeelding. In de 13de eeuw schreef Jacob van Maerlant in zijn Der Naturen Bloeme over de ooievaar:

 

Plinius die wil bekinnen
dat si hare ionc sere minnen.
Oec sijn de ionc der moeder goet
want also langhe alsoese voet
also langhe voetsise weder.
Plinius wil laten weten
dat ze hun jongen zeer beminnen.
Ook zijn de jongen voor de moeder goed
want al zolang zij hen voedt
voeden zij haar ook.

Zijn trouwe karakter heeft ‘m waarschijnlijk tot symbool van Den Haag gemaakt. Maar ook Delft heeft een speciale band met de ooievaar. Op 3 mei 1536, tijdens de grote stadsbrand, werd ook Oude Delft 167 (het huidige Gemeenlandshuis) getroffen. En op het dak was een ooievaarsnest gevestigd.

Het verhaal gaat dat moeder ooievaar geprobeerd zou hebben om haar jongen uit de vlammen te redden en ze daarna (toen dat niet lukte) met haar gespreide vleugels op het nest wilde beschermen. En dit leidde uiteindelijk tot hun dood…

Naar dit verhaal wordt ook verwezen in Nederlandsche Vogelen maar het is al veel ouder. Cornelis Musius (1500 – 1572), de rector van het St. Agatha-klooster, schreef het gedicht De Delftse ooievaar (in Latijn) waarschijnlijk niet lang na zijn benoeming in 1538. En Theo van der Heijden maakte er in het jaarboek 2011 van Delfia Batavorum een mooie Nederlandse vertaling van. Het onderstaande fragment beschrijft het gedramatiseerde einde van het verhaal:

“(…)
Totdat in pogingen vol liefde
Teleurgesteld, de hoop verloren,
Zij zich spontaan werpt in het vuur,
Omdat zij liever eervol met
Haar dierbaar kroost de dood in wilde
Dan dat zij ontrouw was en leefde.
(…)”

En nu terug naar de herkomst van de naam ooievaar. Een van de mogelijke verklaringen van de naam houdt verband met zijn status als geluksbrenger: de ooievaar zou voorspoed brengen aan de bewoners van het huis waarop ie broedt.

In het Middelnederlands (1200-1500) kwamen vormen voor als odevare en oudeuaer. Deze zouden afgeleid kunnen zijn van het Proto-Germaanse *auda-bara wat ‘schatdrager’ betekent, van *auda– ‘rijkdom, schat’ en *beran– ‘dragen’. In deze betekenis zijn het dus schatten van kinderen die door de ooievaar worden gebracht.

Sommige etymologen menen echter dat de v van ooievaar niet ontstaan kan zijn uit de b van *beran– en komen daarom met een andere verklaring: de gereconstrueerde samenstelling *uda-faran ‘moerasganger’, met -ud ‘moerassige plaats’ en -faran ‘gaan, lopen’. De betekenis van schatdrager zou dan later via volksetymologie tot stand zijn gekomen.

Maar de meest fantasievolle verklaring vinden we toch wel in Nederlandsche vogelen:

“(…) Terwijl Oije een Schaap betekent, en zy, by groote schoolen in de Oostelyke deelen van Europa verzameld, van daar met een Vaart verhuizen, (…); zou men mogen denken, of de gelykenis naar een Kudde Schaapen, door hunne witheid, en het dus ter vlugt verdwynen, dan hun zweeven by troepen in de Lugt, ook aanleiding gegeven had tot die benaaming, welke oudtyds Oijevaart geschreeven werdt. Doch zulks is onzeker.”

(Nederlandsche Vogelen, blz. 321)

Misschien maar ‘s voor de afwisseling een kudde ooievaartjes gaan tellen, als we de slaap niet kunnen vatten….

Toine Andernach

Gebruikte bronnen

Anglicus, Bartholomaeus (2009). Van den proprieteyten der dinghen. Vertaling van Jacop Bellaert, 1485. Editor: E.M. Versélewel de Witt Hamer, op https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/enge022vand01_01_0013.php#977

Blok, H. & ter Stege, H. (2008). De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis. Leidschendam/Waalre: in eigen beheer.

Brouwer, G. A. (1954). Historische gegevens over onze vroegere ornithologen en over de avifauna van Nederland, Ardea: vol. 41. E.J. Brill.

Eigenhuis, K.J. (2004). Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen. Amsterdam: Stichting Dutch Birding Association.

Heijden, Th. Van der. (2012). Cornelis Musius en de Delftse ooievaar. In: Jaarboek Delfia Batavorum 2011, op http://www.delfia-batavorum.nl/uploads/Afbeeldingen/jaarboeken/Delfia_Batavorum_2011.pdf. Delft: Historische Vereniging Delfia Batavorum.

Maerlant, J. van (1878). Der naturen bloeme. Ed.: Eelco Verwijs. Groningen: J.B. Wolters. Op https://www.dbnl.org/tekst/maer002ever01_01/index.php.

Nozeman, C. & Sepp, C. (Herdruk 2015). Nederlandsche Vogelen 1770-1829. Tielt, België: Lannoo, Den Haag: KB.

Philippa, M., F. Debrabandere, F., Quak, A., Schoonheim, N. en van der Sijs, N. (2003-2009). Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam, op http://etymologiebank.nl/.

Historiek, Redactie (2019). Waarom heeft Den Haag een ooievaar in haar wapen?, op https://historiek.net/ooievaar-den-haag-wapen-waarom/104129/ 

Wilms, H. (2016). Wetenschappelijke namen van de Vogels van Europa, op http://www.wnve.nl.

Excursie : Oudeland van Strijen/Korendijkse Slikken

Op zaterdag 9 november 2019 van 08:00 tot ongeveer 16:00

Start: Korftlaan tegenover de Papaver
Kosten € 0,07 per kilometer
Informatie en aanmelden op donderdag 7 november tussen 19:00 en 21:00 uur Joke Iest – telefoon klik hier –

Deze excursie komt jaarlijks terug in ons programma. Waarom? Lees het verslag van voorgaande keer. Er is zo ontzettend veel te zien!  Het Haringvliet maakt onderdeel uit van het deltagebied. Het gebied is vooral interessant door de buitendijkse gorzen en slikken. De Korendijkse Slikken bestaan binnendijks hoofdzakelijk uit grasland. Buitendijks is het begroeid met riet en ruigte. In de ruigtes van de slikken  vertoeven veel eendensoorten en moerasvogels. Binnendijks veel overwinteraars, zoals brandgans, kolgans, grauwe gans, dwerggans. Ook blauwe kiekendief, slechtvalk, zeearend, grote lijster, kramsvogel, koperwiek of waterpieper kunnen worden gezien. (Bron: http://www.natuurmonumenten.nl)

Excursie vogelringstation Meijendel  Wassenaar

Renate de WitMet acht personen vertrokken we naar Meijendel. In het ringstation waren we welkom om mee te kijken bij het ringen van vogels. Na ongeveer een kwartier lopen kwamen we aan op de afgesproken plek en Rinse begeleidde ons het laatste stuk naar het ringstation. Luid vogelgezang kwam ons tegemoet. De vogels worden gelokt met zang- en baltsgeluiden.

Binnen werd er al hard gewerkt. Drie personen haalden de vogels uit de netten. Door Rinse en Maarten werden de in zakjes binnengebrachte vogels geringd, gewogen en gemeten. Het tempo lag hoog, maar tussendoor was er wel tijd om ons uitleg te geven. Zo zagen wij dat om het vet van de vogel in te schatten, op de buik geblazen werd. Ondertussen werden gegevens zoals het soort, geslacht, vetpercentage, vleugellengte, gewicht en juveniel of volwassen ingevoerd in de computer. Een enkele keer werd er een geringde vogel gevangen en ook daarvan werden de gegevens genoteerd. Het was iedere keer een verassing wat er uit het zakje zou komen. We zagen heel veel goudhaantjes, maar ook enkele pimpelmezen, koperwieken, roodborsten en een staartmees voorbij gaan. Een opmerkelijke vangst was de kleine karekiet; die zou toch eigenlijk al vertrokken moeten zijn? Natuurlijk werd er af en toe geprotesteerd door de vogels, maar binnen een paar minuten vlogen ze weer vrij rond.

Er werd gesproken over de invasie van sijzen die nu in Nederland plaatsvindt. Rinse hoopte op een aantal sijzen in de netten omdat die nog niet eerder geringd waren in Meijendel. Het team was zichtbaar enthousiast toen de eerste sijs binnen werd gebracht. Tijd voor een vreugde- of vogeltjesdansje was er niet, want het ringen moest doorgaan!

Na het ringen begonnen we aan een wandeling richting de libellenvallei. Buiten werden we meteen opgewacht door een groepje sijzen. Behalve vogels werden ook de boomkikker en veel soorten paddenstoelen bewonderd. (En wat fijn dat Jannie zoveel namen ervan kende). Verder zagen we heel veel groepjes vogels hoog overvliegen. Het determineren ervan was niet altijd makkelijk voor ons. Gelukkig herkenden we de sperwer wel en de roodborsttapuit die hoog op de struik zat te zingen. Maar wat zou hij wegen? Wat is zijn vleugellengte en vetpercentage? Dit laten we maar aan de experts over.

 

Periode netten open: 07:30 – 14:00
Weer: wind Zuid2, bewolking 7/8, temperatuur 14 ?, Z2 -> O2
Meters net open: ?
Geluid: ?
Nieuw
geringd
Terug-
gevangen
Nieuw
geringd
Terug-
gevangen
Grote Bonte Specht 1 Spreeuw 2
Pimpelmees 16 2 Koperwiek 3
Koolmees 11 4 Zanglijster 2
Veldleeuwerik 1 Roodborst 24 8
Staartmees 1 Heggenmus 1
Tjiftjaf 1 Graspieper 1
Kleine Karekiet 1 Waterpieper 2
Zwartkop 16 2 Keep 2
Vuurgoudhaan 2 Groenling 2
Goudhaan 160 Sijs 7
Winterkoning 1 Rietgors 1

Totaal: 258 nieuw geringd, 16 teruggevangen, 22 soorten, 6:30 uren

Innovatie in de steenuilenkast

Opnieuw een innovatie ten behoeve van de steenuiltjes. De eerste was een labyrint om predatie door marters te voorkomen. De tweede was een stoepje onder het invlieggat om te voorkomen dat nog niet vliegvaardige uilskuikens voortijdig naar beneden vallen. Het stoepje was zo populair dat de kuikens elkaar verdrongen en er af duwden. De oplossing was een veranda waar aanzienlijk meer ruimte op beschikbaar is. Deze wordt er eenvoudig tegenaan geplaatst met twee klosjes om geen capillair te veroorzaken wat de levensduur zou beperken.

Naar Geluiden

Bijzondere waarnemingen in regio

Activiteiten

dec
14
za
08:00 Excursie: Arkemheense Polder, Oo...
Excursie: Arkemheense Polder, Oo...
dec 14 @ 08:00 – 16:00
Start Korftlaan tegenover de Papaver om 8:00 uur. Informatie en aanmelden op donderdag 12 november tussen 19:00 en 21:00 uur Gert van der Horn, – telefoon klik hier – Arkemheen is een graslandgebied aan het Eemmeer, … Continue reading
jan
9
do
20:00 Lezing: Meeuwen
Lezing: Meeuwen
jan 9 @ 20:00 – 22:00
Merijn Loeve, mede- auteur van het in april 2019 verschenen boek: ‘ De Nederlandse Meeuwengids’ Meeuwen zijn misschien wel de lastigste vogelfamilie om op naam – en op leeftijd- te brengen. Niet alleen hebben we in … Continue reading
jan
18
za
08:00 Excursie: Schouwen Duiveland/ S...
Excursie: Schouwen Duiveland/ S...
jan 18 @ 08:00 – 16:00
Start:Korftlaan tegenover de Papaver Kosten: € 0,07 per kilometer Informatie en aanmelden op donderdag 16 januari  tussen 19:00 en 21:00 uur, door Herco Christerus – telefoon klik hier –. De Tureluur kun je het hele … Continue reading
feb
13
do
20:00 Lezing: Natuurlijk inclusief bouwen
Lezing: Natuurlijk inclusief bouwen
feb 13 @ 20:00 – 22:00
Ireen Muller, gemeente Den Haag Er heerst een grote bouwwoede in Nederland, de druk op de natuur wordt daardoor steeds groter. Om deze druk niet groter te laten zijn is het thema Natuurlijk inclusief bouwen ontstaan. Irene Mulder … Continue reading
mrt
12
do
20:00 Lezing: De regenworm
Lezing: De regenworm
mrt 12 @ 20:00 – 22:00
Jeroen Onrust, onderzocht het belang van regenwormen op de vruchtbaarheid van agrarisch land en voor de voedselvoorziening van weidevogels. “Ik vind het belangrijk om voor de worm op te komen, dat brengt onze wereld verder”, aldus Jeroen … Continue reading