Als de lente op zijn eind loopt is het tijd om nachtzwaluwen te gaan kijken en luisteren. De nachtzwaluw overwintert in het oosten en zuiden van tropisch Afrika. Pas in de loop van mei is zijn kenmerkende ratel weer te horen boven de Nederlandse heidegebieden. De ratel-topmaand is juni en vanaf juli zijn de nachtzwaluwen al vrijwel niet meer te horen.

Voor de tweede keer in 5 jaar trokken beide Hansen (Zweekhorst en de Winter) gezamenlijk naar de Kriekelaereduinen in Grenspark De Zoom – Kalmthoutse Heide. En wel een avond-excursie op woensdag 26 juni, een zeer warme en droge zomerdag, uitstekend weer om nachtzwaluwen te gaan kijken. Regen was er de voorliggende periode al ontzettend veel gevallen. Dat hebben we gemerkt, zowel op de zandpaden als op de heidevelden stonden grote poelen water. Een feest voor de massaal aanwezige kikkers en padden, die hun aanwezigheid de hele avond en nacht volop hebben laten horen.

Op de een of andere manier onderstreept het gekwaak de verdere stilte op de heide. Op de zandpaden lopen normaliter vele insecten, nu waren dat mini kikkertjes en mini padden. Ook was het een feest voor de nog massaler aanwezige muggen en muggetjes. Ongetwijfeld een feestmaal voor de kikkers. Het gaf ons de nodige afleiding, ondanks de meegebrachte anti-insectenroller.

Voordat de nachtzwaluwen acte de présence zouden geven, moesten wij ons vermaken met twee boomvalken, waaronder een juveniel, en de vele aanwezige boompiepers.

Vanaf 22:15 uur begonnen de nachtzwaluwen te ratelen, niet lang daarna vlogen ze ons ook voorbij. Sommigen al roepend en vleugel-klappend. Wat een magische momenten zijn dat toch, op die langzaam donker wordende heide. Schitterend om te zien dat ze volkomen verdwijnen op de heide of in een boom als ze geland zijn, vanwege hun prachtige camouflagekleed en natuurlijk het afnemende licht. Het lijken onbeholpen luchtacrobaten op hun jacht naar nachtvlinders en tijdens hun baltsvlucht.

Soms vlogen ze ons op maar enkele meters voorbij. We hebben er een heleboel gezien en gehoord, meer dan 5 jaar geleden. Al was het ratelen toen dichterbij en uitbundiger dan nu. Wel was er meer geroep (‘krruIET’ volgens de ANWB vogelgids). Puur natuur, je weet nooit wat je kunt verwachten. We hebben geen foto’s of filmpjes van de nachtzwaluwen gemaakt. Jammer misschien, maar het betekende wel dat we al onze aandacht direct op de vogels konden richten. Tegen 23:00 uur wandelden we weer terug naar de auto, een meegebrachte kleine zaklantaarn hielp ons de plassen te vermijden.

Een zeer gezellige en succesvolle tweemans-excursie werd pas in de nacht van woensdag op donderdag afgerond. Wat een mooie, afwisselende, natuurlijke, bosrijke, stille en donkere omgeving als je Bergen op Zoom op weg naar het zuiden bent gepasseerd. Het is lang geleden dat ik weer insectenlijkjes op de voorkant van de auto heb gezien. Na woensdagnacht was het eindelijk weer eens zo ver. Misschien toch maar weer eens op de Vogelwacht-agenda plaatsen?

Hans de WinterHet was alweer een jaar geleden, mijn bezoek aan de nachtzwaluwen (caprimulgus europaeus). Dat kan niet in Delft en omstreken. Je moet daar een klein reisje voor maken. Vanuit Delft gezien is de dichtstbijzijnde ‘kolonie’ nachtzwaluwen te vinden in de Kriekelareduinen, in grenspark De Zoom – Kalmthoutse Heide onder Bergen op Zoom. Een uur en een kwartier rijden met de auto. Op de één na langste dag van het jaar, 22 juni, ging ik met René D. op stap voor een avond/nacht-bezoek. Helaas reden we wel de regen in. Door een van de weerapps benoemt als miezer/lichte bui. Maar het ging wel de hele avond door. Zonder paraplu en/of regenpak wordt je doornat. Toen ik mij in mijn regenpak aan het hijsen was, op de parkeerplaats van De Heusche Bollaert, zag René een grauwe vliegenvanger rondom de ingang van het etablissement. Helaas verdwenen toen ik zo ver was. Het was grauw en grijs, geen zon en geen mooie wolkenluchten. Dan moet je wel zin maken. Gelukkig piepte de ondergaande zon, vlak boven de horizon, net een beetje onder de grauwe luchten door.

René ging ook op herhaling. Zijn nachtzwaluwen filmpje van 2015 kon wel beter. Dat is zeker gelukt, ondanks de lastige lichtomstandigheden hoe later het werd. Zijn filmpje is te vinden op zijn youtube-kanaal redjered achter deze link: https://youtu.be/3JCEirgWwa8.

Voordat het tijd was voor de nachtzwaluwen, maakten we een wandeling over de heide. Op zoek naar de vele boompiepers die we hoorden. Ook die toonden zich verregend voor onze kijkers. Donker en nat, het leken wel spreeuwen. Maar wel stug door gaan met het verzamelen van insecten voor hun kroost. Bikkels !! Het geknor/gesnor wat we toen hoorden was afkomstig van padden en kikkers. Waarvan we er één gezien hebben, in het licht van een zaklantaarn, toen we aan de terugweg begonnen. Hij had een gladde, gespikkeld/gestreepte huid en was een beetje blauwig, waarschijnlijk een heikikker.

Toen de nachtzwaluwen eenmaal begonnen te snorren, overal om ons heen, vergaten we de regen. Vrij snel lieten ze zich ook zien, vlak bij ons. Op één moment zelfs drie tegelijk. Met het blote oog perfect te onderscheiden. Exemplaren met en zonder witte vlekken, man en vrouw. Zodra ze in een naaldboom duiken of in de heide, zijn ze direct onzichtbaar. Genieten al met al. Vele exemplaren vertoonden zich met hun acrobatische vlucht in de loop van de avond. Een vlucht die overigens volledig geluidloos is. Wel veelvuldig vliegend te horen was hun ‘krruIET‘ geroep (ANWB). Vorig jaar heb ik dat gemist. Ik was hier toen wel drie weken later. In de toenemende duisternis liepen we kleine stukjes. Maar eigenlijk maakte dat niet uit, want ze zaten overal. Ondanks de vrijwel continue regen, een geslaagde trip. Met dank aan mijn nieuwe steunzolen.

Hans de WinterEindelijk was het zover, nachtzwaluwen luisteren en kijken. Jaarlijks keek ik uit naar de laatste excursie van het seizoen. Alleen kon ik nooit op de betreffende datum. Balen! Dan maar in 2020. Helaas, van de excursieagenda afgehaald. Dan maar eigen initiatief. Hans Z was wel te porren om met mij mee te gaan naar de Kriekelareduinen onder Bergen op Zoom. De eerste afspraak viel letterlijk in het water, maar maandagavond 13 juli was het zover. Met mijn oranjerode automobiel stond ik om 19:30 uur bij Hans voor de deur.

Grenspark De Zoom – Kalmthoutse Heide is goed aan te rijden vanuit Delft. Parkeren bij Taverne De Heusche Bollaert aan de 1e Verdelingsweg in Putte. Vervolgens de zandpaden op, het asfalt en de verlichting houden hier op. Vooral op de terugweg is dat iets om rekening mee te houden. De Oude Postbaan leidde ons naar de Kriekelareduinen, enkele kilometers lopen door het bos en vlak voor de Belgische grens links aanhouden. Eén wandelaar kwamen we tegen en vlak bij de duinen twee mountainbikers, meer niet. Wat een rust en stilte, stilte die bijna voelbaar is, een heel apart gevoel.

Ook het vogelleven bleef vrijwel stil. De meeste balts, paarvorming en het voortbrengen van nageslacht hebben we alweer gehad. Maar daar niet om getreurd, we hadden maar één doel en waren er van overtuigd dat dat zou lukken: de nachtzwaluwen. En of het gelukt is! Hans en Hans werden lyrisch! Om 22:15 uur, na geruime tijd wachten in de overigens prachtige omgeving, werden we toch wat ongeduldig. We gooiden er wat App geluiden in. En toen barstte het los. Minutenlang zingen van meerdere kanten. Gevolgd door drie rondjes showvlucht rondom ons van een volwassen mannetje. Later twee exemplaren zingend in bomen verspreid op de heide/duinen, goed zichtbaar. Zodra ze ons zagen, opvliegend met wat kreten en klappend met de vleugels. Puur genieten! Later nogmaals wat vliegende exemplaren en het zingen ging continu door. Maar toen werd het al aardig donker. We moesten ons echt losscheuren van deze plek, om met nog een beetje licht weer over de Oude Postbaan naar de auto te lopen. 00:45 uur heb ik Hans Z weer netjes thuis afgeleverd. Wat een topavond!